Wpisz liczbę, a od razu zobaczysz jej zapis rzymski, albo wpisz liczbę rzymską, np. MCMXCIV, i sprawdź, ile wynosi. Kalkulator pokazuje krok po kroku, jak powstaje wynik, a przy niepoprawnym zapisie (IIII, VX, IC) wyjaśnia, którą zasadę złamano i jak brzmi poprawna forma. Działa od 1 do 3999, rozumie małe litery i liczy wszystko w Twojej przeglądarce.
Jak to działa
Liczby rzymskie zapisuje się siedmioma znakami: I = 1, V = 5, X = 10, L = 50, C = 100, D = 500 i M = 1000. Pisze się je od największej wartości do najmniejszej, a wartości się dodaje: XVI to 10 + 5 + 1 = 16, a MDCLXVI, w którym każdy znak występuje raz, to 1666. Żeby nie pisać czterech takich samych znaków z rzędu, stosuje się sześć par odejmowania: mniejszy znak postawiony przed większym odejmuje się od niego. IV = 4, IX = 9, XL = 40, XC = 90, CD = 400 i CM = 900. Odejmuje się tylko I, X i C, każdy wyłącznie od dwóch kolejnych większych znaków (I od V i X, X od L i C, C od D i M), i nigdy dwa naraz. V, L i D nigdy się nie powtarzają i nigdy nie są odejmowane. Przy zamianie liczby na rzymską narzędzie bierze największą wartość z listy M, CM, D, CD, C, XC, L, XL, X, IX, V, IV, I, która jeszcze się mieści, zapisuje ją, odejmuje i powtarza, aż nic nie zostanie. W drugą stronę czyta zapis od lewej do prawej: znak odejmuje, gdy następny jest większy, a w przeciwnym razie dodaje. Na koniec sprawdza, czy wynik zapisany ponownie daje dokładnie to, co wpisano. Dzięki temu wychwytuje zapisy takie jak IIX czy VV, które mają jakąś wartość, ale łamią zasady. Największa liczba w standardowym zapisie to 3999 (MMMCMXCIX), bo M można powtórzyć najwyżej trzy razy. Nie ma zera, liczb ujemnych ani ułamków.
Przykład krok po kroku
Rok 1994 rozkładamy na tysiące, setki, dziesiątki i jedności: 1000 + 900 + 90 + 4. Każda część ma swój znak: 1000 = M, 900 = CM (100 przed 1000), 90 = XC (10 przed 100) i 4 = IV (1 przed 5). Razem: 1994 = M + CM + XC + IV = MCMXCIV. W drugą stronę MMXXVI to M + M + X + X + V + I = 1000 + 1000 + 10 + 10 + 5 + 1 = 2026. Częsty błąd to zapis IC dla 99. I można odjąć tylko od V i X, więc 99 składa się z 90 + 9: XC + IX = XCIX. Tak samo 49 to XLIX (nie IL), a 1999 to MCMXCIX (nie MIM).